Nie wiem, po co wyszedłem. Może po ciszę. Może po coś przeciwnego ciszy. Park Południowy o tej porze jest dziwny – ani pusty, ani pełny. Ludzie przechodzą, ale nie zatrzymują się. Ja się zatrzymuję. Przy nim.
Siedzi w fotelu. Brąz na piaskowcu. Oczy przymknięte, twarz spokojna. Prawa dłoń uniesiona nad niewidzialną klawiaturą. Jakby szukał dźwięku, który umknął. Jakby nasłuchiwał czegoś, co tylko on słyszy.
Fryderyk Chopin. Kompozytor, pianista, jeden z największych geniuszy muzyki romantycznej. Polak, który podbił salony Paryża. Człowiek, który potrafił zamknąć w nokturnie więcej tęsknoty niż inni w całych symfoniach. Którego mazurki i polonezy stały się hymnem narodu bez państwa. Który grał tak, że ludzie płakali – nie ze smutku, ale z piękna, które przekraczało jakiekolwiek słowa.
I trafił do Wrocławia. To brzmi dziwnie, prawda? A jednak był tu. W listopadzie 1830 roku, w drodze na Zachód, koncertował w Breslau. Czy wiedział wtedy, że już nie wróci? Że ta podróż zamieni się w wygnanie? Że umrze daleko, w Paryżu, z polską ziemią przy sercu – dosłownie, bo kazał ją wsypać do trumny?
Patrzę na jego twarz i szukam odpowiedzi. Nie ma jej. Jest tylko spokój. Ten rodzaj spokoju, który przychodzi, gdy człowiek już wie. Albo gdy jeszcze nie wie, ale przeczuwa.
Siadam na ławce naprzeciwko. Dziecko wspina się na cokół, matka robi zdjęcie. Mówią, że dzieci lubią szeptać Chopinowi do ucha. Że on odpowiada – echem albo szeptem wiatru. Legenda. Zabawa. A może coś więcej. Może dzieci wiedzą rzeczy, które dorośli zapomnieli.
Pomnik stanął tu w 2004 roku. Ale pomysł był starszy – z lat 80. Maria Zduniak, Koło Towarzystwa im. Chopina, hrabia Wojciech Dzieduszycki. Ludzie, którzy uznali, że Chopin powinien tu być. Że jedno miasto w jego życiu – jedno przystanięcie w drodze do wygnania – zasługuje na upamiętnienie.
Jan Kucz wyrzeźbił tę postać. Wygrał konkurs w 2001 roku. Potem trzy lata przygotowań, odlew w Pleszewie, transport specjalnym autem z asystą policji. Przed montażem pomnik „zagościł” na Rynku, witany przez prezydenta. Jakby sam Chopin wracał po latach.
Ale czy wracał? Czy można wrócić do miejsca, w którym było się tylko raz, przelotnie, między jednym życiem a drugim?
Siedzę i myślę o tym, co znaczy być w drodze. Chopin całe życie był w drodze – z Warszawy do Wiednia, z Wiednia do Paryża, z jednego salonu do drugiego. Grał, komponował, chorował, kochał. I nigdy nie wrócił. Polska została w nim, ale on nie wrócił do Polski.
Czy to jest dom – miejsce, do którego wracasz? Czy może dom to coś, co nosisz w sobie, nawet gdy wiesz, że nigdy go nie zobaczysz?
Patrzę na jego dłoń zawieszoną nad niewidzialnym fortepianem. Ten gest mnie niepokoi. Jest w nim coś niedokończonego. Jakby muzyka urwała się w połowie frazy. Jakby Chopin wciąż czekał na dźwięk, który nigdy nie nadejdzie.
A może właśnie o to chodzi. Może geniusz polega na tym, żeby wiecznie szukać. Wiecznie sięgać po coś, co wymyka się palcom. Wiecznie być w drodze, nawet gdy siedzi się w fotelu z brązu.
Dziecko zeskoczyło z cokołu. Matka je woła. Park pustoszeje. Słońce schodzi niżej, cienie się wydłużają. Zostajemy sami – ja i on. Siedzący naprzeciwko siebie. Obaj zamyśleni. Obaj szukający czegoś, czego nie potrafimy nazwać.
Wstaję w końcu. Robię kilka kroków, oglądam się. Chopin wciąż siedzi. Wciąż nasłuchuje. Wciąż trzyma dłoń nad niewidzialną klawiaturą.
Może kiedyś usłyszy ten dźwięk. Może my wszyscy kiedyś usłyszymy.
Są ludzie, którzy przechodzą przez miejsca i zostawiają ślad. Chopin przeszedł przez Wrocław w 1830 roku – na chwilę, w drodze do wygnania. A teraz siedzi tu, w parku, i czeka. Na co? Nie wiem. Może na kogoś, kto usiądzie naprzeciwko i zada mu pytanie. Może na dziecko, które szepnie mu do ucha. Może na dźwięk, który wciąż szuka swoich palców.
