Wisielec, który nie chciał upaść – zdjęcia Trzonolinowca

Stoję u zbiegu ulic Kościuszki i Dworcowej i nagle podnoszę wzrok w górę. Przez moment – naprawdę krótki, mam wrażenie, jakby ten budynek wisiał. Jakby ktoś zawiesił go na niewidzialnych linach między niebem a ziemią i… zapomniał zdjąć. Że za chwile się zawali. Jak on w ogóle stoi?

Mówi się na niego trzonolinowiec. To słowo, które po trzech piwach wymawia się dość trudno. Wrocławianie wolą prostsze określenie: Wisielec. I w tym jednym wyrazie zawarta jest cała historia – zachwyt, niepokój, ciemna legenda i prawda, która okazała się być trochę bardziej skomplikowana niż same plotki.

Dom budowany „od góry”

Rok 1961. Gdzieś w biurze projektowym dwóch architektów – Jacek Burzyński i Andrzej Skorupa – pochyla się nad czymś, co na pierwszy rzut oka wydaje się niemal niemożliwe. Budynek mieszkalny zawieszony na linach? W Polsce? W czasach, kiedy bloki stawiano z wielkiej płyty, na szybko, tanio i bez wdzięku? To musiało być coś szalonego, albo geniusz, albo jedno i drugie naraz.

Pomysł był z jednej strony bardzo prosty, a z drugiej całkowicie niewykonalny. Zamiast tradycyjnych fundamentów i ścian nośnych powstał potężny, żelbetowy trzon – rodzaj szkieletu, w którym schowano klatki schodowe i windy. Na jego szczycie umieszczono stalowe liny, a na tych linach… zawieszono stropy budynku. Zbudowano go niejako od góry do dołu. Gotowe płyty betonowe wylewano na ziemi, a potem hydraulicznie podciągano na górę. Pierwsi mieszkańcy wprowadzili się w 1967 roku. Do czegoś naprawdę nowego – do mieszkań, które, no właśnie, wisiały w powietrzu.

Dlaczego jest taki wyjątkowy?

Parter był przeszklony i ulotny, jak gdyby cały budynek unosił się nad ziemią, ledwo ją dotykając. Ściany zewnętrzne nie pełniły funkcji nośnej, służyły jedynie za osłonę przed chłodem i deszczem. Cały ciężar spoczywał na linach i trzonie. To był jedyny taki budynek mieszkalny w Polsce, a właściwie jedyny, który postawiono w ten sposób i który naprawdę zamieszkiwali ludzie.

Na najwyższych piętrach mieściły się mieszkania dwupoziomowe z loggiami i balkonami – jak na tamte standardy PRL był to prawdziwy luksus. Każde z nich było narożne i świetnie doświetlone. Okna pozbawiono parapetów, by nadać wrażenie lekkości i otworzyć przestrzeń na panoramę miasta. W pomieszczeniach przebiegała dekoracyjna rura, która osłaniała liny nośne. Mieszkańcy codziennie patrzyli na to, co podtrzymywało ich dom w powietrzu. No i pytanie: czy dało się z tym wszystkim spokojnie zasnąć?

Stropy wciągane na górę były niemal gotowe – nałożona była już tapeta, a meblościanki zastępowały tradycyjne szafy. Dziś nazwalibyśmy to totalnym designem, wtedy po prostu – przyszłością.

Rezydencja gwiazd i czarne legendy

Władze Wrocławia musiały przekonać wszystkich, że konstrukcja jest bezpieczna. Jak? Przydzielali do mieszkań osoby znane i rozpoznawalne. Mówi się, że przez lata w Trzonolinowcu mieszkali m.in. Bogusław Linda, Krzysztof Globisz czy Cezary Harasimowicz. Zamieszkiwał go też wybitny koszykarz Marian Czarnecki. Obecność tak znanych osób miała uspokoić opinię publiczną – zapewnić, że to miejsce jest naprawdę stabilne.

Mimo wszystko, Wrocław stworzył swoją legendę na temat tego budynku. Mówiono, że podczas porywistych wiatrów budynek tak się ugina, że woda w kapaniach wylewa się na podłogę. Że ściany popękały przez naprężenia lin. Rozeszły się też plotki, że główny architekt – Jacek Burzyński – popełnił samobójstwo, bo bał się, że się wszystko zawali. Ta ostatnia historia była wyjątkowo przygnębiająca i… nieprawdziwa. Burzyński zginął w tragicznym wypadku na polowaniu, a na pewno nie z powodu strachu przed własnym projektem. Możliwe, że aż do końca był z niego dumny.

Upadek i walka o przetrwanie

W latach siedemdziesiątych pojawiły się prawdziwe kłopoty z konstrukcją. Stropy zaczęły drżeć, mieszkańcy tracili spokój. Wtedy podjęto decyzję, która ocaliła budynek, ale jednocześnie odebrała mu duszę: stalowe liny zostały obetonowane, a na parterze postawiono stalowe słupy wzmacniające. Wisielec przestał… no, wisieć. Stał się budynkiem bardziej zwyczajnym – nie całkiem, ale zniknęło to coś, co czyniło go wyjątkowym. Przetrwał, ale kosztem swojej oryginalności.

Później przyszły lata zaniedbań – było ich sporo, dekada za dekadą. Korozja robiła swoje i w lutym 2024 roku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zarządził natychmiastową ewakuację wszystkich mieszkańców. Ekspertyzy wykazały, że stalowe liny były skorodowane w około siedemdziesięciu procentach. To trzy czwarte tego, co przez pół wieku trzymało ten dom w powietrzu – po prostu zjedzone przez rdzę i czas.

Co dzieje się dzisiaj?

Dziś, w kwietniu 2026 roku, stoję przed pustym budynkiem. Okna są ciemne, panuje cisza. A jednak coś się dzieje – rusztowania, siatki zabezpieczające, plakaty o pracach remontowych. Trzonolinowiec wpisano do rejestru zabytków. Nie wyburzą go, nie pozwolą mu zniknąć.

Plan odnowy zakłada wzmocnienie całej konstrukcji i przywrócenie dawnego wyglądu. Fasada będzie ponownie przeszklona, a słynne tarasy na ostatnich piętrach doczekają się rewitalizacji. Roboty mają potrwać do 2027 albo, kto wie, może nawet 2028 roku. Wisielec dostanie jeszcze jedną szansę, by znowu stać się jedną z najbardziej rozpoznawalnych wizytówek miasta.

Patrzę na to miejsce i myślę o wszystkich ludziach, którzy tu mieszkali – o tych sławnych i tych zupełnie zwykłych. O dzieciach biegających po korytarzach, nieświadomych, że ich dom wisi na stalowych linach. O architektach, którzy marzyli o przyszłości i na moment ją stworzyli. Czasem budynki są jak ludzie – upadają, podnoszą się i walczą o to, by przeżyć. A czasem, no właśnie, po prostu wygrywają.

Wisielec stoi jeszcze dziś. Pusty, ale nie martwy. Czeka na swoją drugą szansę. Na powrót mieszkańców. Na nowe pokolenie, które podniesie wzrok pod tym samym skrzyżowaniem Kościuszki i Dworcowej i poczuje to samo – mieszankę zachwytu i niepokoju. Zastanawiając się: jak to się dzieje, że on ciągle tu jest?

Może są obiekty, które po prostu nie chcą się zawalić.

Pokaż wszystkie zdjęcia